Wednesday, January 14, 2009

មនុស្សយើងកើតមកមានកប៉ុន្មាន?

តើអ្នកដឹងទេថាមនុស្សយើងកើតមកមានកប៉ុន្មាន?
កាលពីម៉ោង ៨ ហាសិបនាទីគឺខ្ញុំបានស្តាប់វិទ្យុ ប៉ុស្តិ៍ 102 គឺកម្មវិធី សុភមង្គលនិង​សេចក្តីស្នេហា។
ខ្ញុំបានលឺលោកគ្រូម៉ាណូលោកបាននិយាយថា មនុស្សយើងកើតមកគឺមានកបូនៈ
១. ក=កើត
២. ក=ការ
៣. ក=កូន
៤. ក=កប់
ខ្ញុំបាទពិតជាមិនបានយល់ទេពីមុនមកប៉ុន្តែខ្ញុំបានយល់ហើយពេលនេះ។
ហើយសូមអរគុណសំរាប់កម្មវិធី វិទ្យុ ១០២។

Friday, January 9, 2009

វប្បធម៌​ខ្មែរ​ និង​ជនជាតិ​សៀម

សៀម​បាន​ទទួល​យក​វប្បធម៌​ខ្មែរ​ហើយ​រួម​គ្នា​គោរព​ និង​ប្រតិបត្តិ​តាម​កសាង​ជា​គ្រួសារ​​ កសាង​​ជា​សង្គម​ជាតិ​ថ្មី​មួយ​លើ​​អតីត​ទឹក​ដី​ខ្មែរ​ និង​មន​ បង្ក​ឲ្យ​ប្រទេស​សៀម​ទទួល​នូវ​ការ​រីកចម្រើន​​ជា​ខ្មែរ​ដែល​ជា​ម្ចាស់​វប្បធម៌​ និង​ម្ចាស់​ទឹកដី។ តើ​ខ្មែរ​ជា​អ្នក​ណា? អ្វី​ខ្លះ​ជា​វប្បធម៌​ខ្មែរ? តើ​សៀម​ជា​អ្នក​ណា? មក​ពី​ណា?

ខ្មែរ​ជា​មនុស្ស​ស្រឡាញ់​សេចក្ដី​សុខ​ក្សេមក្សាន្ត​ មិន​ចូល​​ចិត្ត​ឈ្លោះ​គ្នា​ឡើយ​ និង​ជា​ជនជាតិ​​មួយ​កើត​ និង​រស់​នៅ​លើ​ទឹក​ដី​ជ្រោយ​សុវណ្ណភូមិ​តាំង​ពី​យូរលង់​ណាស់​មក​ហើយ​ ដែល​យោង​​តាម​វត្ថុ​តាង​នៅ​ស្ថានីយ​បុរេប្រវត្តិ​ល្អាង​​ស្ពាន​ នា​ភាគ​ពាយ័ព្យ​ប្រទេស​កម្ពុជា​​បង្ហាញ​ឲ្យ​ដឹង​​ថា​ មនុស្ស​ខ្មែរ​​បាន​កើត​នឹង​រស់នៅ​តំបន់​នេះ​តាំង​ពី​៥០០០​ឆ្នាំ​មុន​គ្រិស្តសករាជ។ មនុស្ស​ខ្មែរ​​ប្រតិបត្តិ​តាម​វប្បធម៌​ខ្មែរ​​ដែល​ជា​វប្បធម៌​បណ្ដុះ​ពូជ​ខ្មែរ​ឲ្យ​មាន​អត្តចរិត​ល្អ​ ដឹង​ខុសត្រូវ​គោរព​ច្បាប់​និង​ប្រពៃណី​ទំនៀមទម្លាប់​​គោរព​ប្រណិប័តន៍​មេបា​ ពិសេស​គោរព​ម៉ែ​ឳ​ គ្រូ​អាចារ្យ​ ចាស់​ទុំ​យ៉ាង​ខ្ជាប់​ខ្ជួន។ វប្បធម៌​ខ្មែរ​ គឺ​ភាសា​ខ្មែរ​ អក្សរសាស្ត្រ​ខ្មែរ​ ជំនឿ​អ្នក​តា​ ព្រហ្មញ្ញសាសនា​ ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ ប្រពៃណី​ទំនៀមទម្លាប់​ខ្មែរ​ សិល្បៈ។ល។​ វប្បធម៌​ខ្មែរ​​ផលិត​ចំណេះ​ឲ្យ​ខ្មែរ​​មាន​ប្រាជ្ញា​វៃ​ឆ្លាត​ និង​ចូល​ចិត្ត​ការ​បង្កបង្កើត​មិន​ឈប់ឈរ។ វប្បធម៌​ខ្មែរ​បណ្ដុះ​ខ្មែរ​ឲ្យ​ក្លាយ​​ជា​មនុស្ស​ថ្លៃថ្នូរ​មាន​ពូជ​ពង្ស​វង្ស​ត្រកូល​ជា​អ្នក​ស្រុក​មុន​គេ​នៅ​តំបន់​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​តាមរយៈ​ការ​បង្កើត​រដ្ឋ​នគរភ្នំ​ (ចិន​ហៅ​ថា​ ហ្វ៊‌ូណន)​ នា​ដើម​សតវត្ស​ទី​១​ នៃ​គ្រិស្តសករាជ​ដែល​ជា​គ្រឹះ​អារ្យធម៌​ខ្មែរ​នាំ​ទៅ​​ដល់​ការ​បង្កើត​អារ្យធម៌​ខ្ពង់ខ្ពស់​ថ្កុំថ្កើង​រុងរឿង​បំផុត​នា​សម័យ​អង្គរ​ (ឆ្នាំ​៨០២-១៤៣១)។ មនុស្ស​ខ្មែរ​និយាយ​ភាសាខ្មែរ​ ជា​អម្បូរភាសា​មន-ខ្មែរ​មាន​វ័យ​ចំណាស់​ក្នុង​តំបន់។ សម័យ​ហ្វ៊ូណន​ភាសាខ្មែរ​​បាន​ទទួល​នូវ​ការ​រីកចម្រើន​ថ្មី​ដោយ​មាន​ការ​បូក​បញ្ចូល​គ្នា​រវាង​​ភាសា​ខ្មែរ​បុរាណ​ និង​ភាសា​សំស្ក្រឹត។ មនុស្ស​ខ្មែរ​បាន​បង្កើត​អក្សរ​ខ្មែរ​នៅ​ដើម​សតវត្ស​ទី​៧​មាន​ភស្តុតាង​ជា​សិលាចារឹក​អក្សរ​ខ្មែរ​ដំបូង​​បំផុត​នា​គ្រិស្តសករាជ​៦១១​ (លេខ​កា​៦០០)​ នៅ​អង្គរ​បុរី​ខេត្តតាកែវ​ ហើយ​គឺ​អក្សរ​ខ្មែរ​នេះ​ហើយ​ជា​ប្រភព​ដ៏​មាន​តម្លៃ​បំផុត​មាន​អត្ថន័យ​ជា​​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ជួយ​អភិវឌ្ឍន៍​សមត្ថភាព​អ្នក​ស្រុក​ខ្មែរ​កាន់​តែ​ប្រសើរ​ឡើង​អាច​បង្កបង្កើត​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​វប្បធម៌​ជា​ច្រើន​​ទុក​ឲ្យ​កូន​ខ្មែរ​​ជំនាន់​ថ្មី​ធ្វើ​ជា​ទុន​អភិវឌ្ឍន៍​មាតុភូមិ​រហូត​សព្វ​ថ្ងៃ។ ទ្រព្យសម្បត្តិ​ទាំងនោះ​មាន​អក្សរសាស្ត្រ​ខ្មែរ​សិល្បៈ​ប្រពៃណី​​ទំនៀមទម្លាប់​ដ៏​ល្អ។ល។​ និង​ប្រសាទ​​ជា​ច្រើន​ពាសពេញ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​ ពិសេស​ប្រាសាទ​អង្គរវត្ត​ដ៏​ល្អ​វិចិត្រ​នា​សតវត្ស​ទី​១២​ និង​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ដ៏​ល្អ​ឯក​នា​សតវត្ស​ទី​៩-១១។


ឯ​សៀម​វិញ​ជា​អ្នក​ណា? មក​ពី​ទី​ណា?

ចម្លើយ​ត្រឹមត្រូវ​ហើយ​ងាយ​ចាំ​បំផុត​ គឺ​សៀម​ជា​មនុស្ស​ខ្ចាត់​ព្រាត់​​មក​រស់នៅ​លើ​អតីត​ទឹកដី​របស់​ខ្មែរ។ ព្រោះ​យោង​តាម​លោក​ ហងរីប៉ាកម៉ង់ជេ​ HenriParmentier ជនជាតិ​បារាំង​​បាន​សរសេរ​​សៀវភៅ​មាន​ចំណង​ជើង​ថា​ "អង្គរ" បោះពុម្ព​ផ្សាយ​ដោយ​បណ្ណាគារ​អេគ្លីព​ E.K.L.I.P នៅ​ភ្នំពេញ​ឆ្នាំ​១៩៦០​ បង្ហាញ​ឲ្យ​ដឹង​ក្នុង​ទំព័រ​ទី​៩​ថា​ "ពួក​សៀម​មាន​ឈាម​​ជ័រ​ជា​ថៃ​បាន​ចុះ​ពី​ប្រទេស​ចិន​ខាង​ត្បូង​មក​រស់​លើ​ទឹកដី​ខ្មែរ​ ទទួល​យក​អារ្យធម៌​ខ្មែរ​ ចាត់​ទុក​ខ្មែរ​ជា​ម្ចាស់​លើ​ពួក​គេ​ តែ​ពួក​សៀម​មិន​បង្អង់​យូរ​បាន​បះបោរ​ប្រឆាំង​នឹង​ម្ចាស់​ខ្លួន​ឯង​ បង្ក​សង្គ្រាម​ជា​បន្តបន្ទាប់​ និង​ទី​បំផុត​ដណ្ដើម​យក​ទឹក​ដី​កម្ពុជា"។ ចំណែក​​លោក​ ដូហ្វាំង​ ម៉ឺនីញេ​ A.Dauphin-Meunier ជា​​ជនជាតិ​បារាំង​ដែរ​បាន​សរសេរ​សៀវភៅ​ "ប្រវត្តិសាស្ត្រ​កម្ពុជា" Que saia-je? Histoire du Cambodge បោះពុម្ព​នៅ​ក្រុង​ប៉ារីស​ ឆ្នាំ​១៩៦៨​ លោក​បាន​សរសេរ​ក្នុង​ទំព័រ​ទី​៥០​បញ្ជាក់​ថា​ "ពួក​សៀម​បាន​បង្កើត​រដ្ឋ​ណានចាវ​នា​សតវត្សរ៍​ទី​៨​ នៅ​យូណាន​ប្រទេស​ចិន​ ក្រោយ​មក​បាន​ជ្រៀត​ចូល​មក​​រស់នៅ​តាម​ជ្រលង​ភ្នំ​នៃ​ភាគ​កណ្ដាល​ឥណ្ឌូចិន​ និង​ភូមា។ ឆ្លៀត​ឱកាស​ដែល​ភូមា​ត្រូវ​ផ្ដួល​រំលំ​ដោយ​ពួក​ម៉ុងហ្គោល​ ដឹកនាំ​ដោយ​គុប៊ីឡៃខាន់​ សៀម​បាន​កាន់​កាប់​ផ្នែក​ជា​ច្រើន​នៃ​ទឹក​ដី​ភូមា​ ហើយ​រៀន​សូត្រ​តាម​ពួក​​ម៉ុងហ្គោល​ខាង​ក្បូន​ទ័ព​ និង​ចម្លង​យក​អក្សរ​ជ្រៀង​ខ្មែរ​ទៅ​ប្រើប្រាស់​ ធ្វើ​ឲ្យ​ពួក​សៀម​កាន់កាប់​បាន​រដ្ឋបាល​ខ្មែរ​នៅ​តំបន់​ទន្លេ​មេណាម។ អ្នក​ស្រុក​ខ្មែរ​​បាន​តស៊ូ​ប្រយុទ្ធ​ប្រឆាំង​ការ​វាយ​លុកបំផ្លិចបំផ្លាញ​ពី​សំណាក់​ពួក​សៀម​ តែ​ខ្មែរ​ទទួល​ការ​ខាត​បង់​ធំធេង​ ព្រោះ​ពួក​សៀម​ទទួល​​ជោគជ័យ​ បង្កើត​ជា​រដ្ឋ​ និង​រាជធានី​សុខោទ័យ​លើ​អតីត​ក្រុង​របស់​ខ្មែរ"។ សូម្បី​តែ​លោក​អនុម៉ាន​ រាចាថន​ Aunman Rajadhon ជា​សាស្ត្រាចារ្យ​បណ្ឌិត​សៀម​ម្នាក់​នៃ​សកលវិទ្យាល័យ​ជូឡាឡុងកន​ និង​ជា​ប្រធាន​គណៈកម្មាធិការ​ពិនិត្យ​ឡើង​វិញ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ថៃ​នា​ឆ្នាំ​១៩៦៨​ ក៏​លោក​បាន​សរសេរ​ពី​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​សៀម​មាន​អត្ថន័យ​ដូច​លោក​ ប៉ាកម៉ង់ជេ​ និង​លោក​ ម៉ឺនីញេ​ដែរ។

លោក​ អនុម៉ាន​ បាន​សរសេរ​សៀវភៅ​ "Essay on Thia Folklore" បោះពុម្ព​ផ្សាយ​នៅ​បាងកក​ឆ្នាំ​១៩៦៨​ បញ្ជាក់​ឲ្យ​ដឹង​លើ​ទំព័រ​ទី​៨-១១​ថា​ សៀម​មាន​ប្រភព​រស់នៅ​ខាង​ត្បូង​ទន្លេ​យ៉ាង​សេក្យាង​ Yang-tse Kiang ប្រទេស​ចិន​​ ហើយ​ចិន​បាន​កត់ត្រា​ទុក​ក្នុង​ឯកសារ​ហៅ​ពួក​សៀម​ថា​ "អ្នក​ព្រៃ"។ នា​សតវត្សរ៍​ទី​៧​ ឬ​៨ ពួក​សៀម​បាន​បង្កើត​រដ្ឋ​ឈ្មោះ​ "ណានចាវ" ដែល​ជា​ឈ្មោះ​បូក​ផ្សំ​គ្នា​រវាង​​ភាសា​សៀម​ និង​ចិន។ ពាក្យ​ណាន​តាម​​ភាសា​ចិន​មាន​ន័យ​ថា​ ទិស​ខាង​ត្បូង​ ឯ​ពាក្យ​ចាវ​តាម​ភាសា​សៀម​មាន​ន័យ​ថា​ ស្ដេច។ នា​ដើម​សវត្សរ៍​ទី​១៣​ ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​មេដឹកនាំ​ពីរ​នាក់​ ពួក​សៀម​ដណ្ដើម​បាន​ទឹក​ដី​ខ្មែរ​បង្កើត​រដ្ឋ​សុខោទ័យ​យក​ក្រុងឈៀងម៉ៃ​ធ្វើ​ជា​រាជធានី។ ចុង​សតវត្សរ៍​ទី​១៣​នា​ឆ្នាំ​១២៨៣​ ស្ដេច​ទី​៣​នៃ​សុខោទ័យ​ឈ្មោះ​រាមកំហែង​បាន​កាឡៃ​អក្សរ​ខ្មែរ​បង្កើត​ជា​អក្សរ​សៀម​ ដែល​សៀម​ចាត់​ទុក​ថា​ ជា​ឆ្នាំ​​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​វប្បធម៌​សៀម។ មុន​មាន​អក្សរ​របស់​ខ្លួន​ ពួក​សៀម​ប្រើ​អក្សរ​​ខ្មែរ​​ ហើយ​ដោយសារ​​តែ​គេ​ប្រើប្រាស់​អក្សរ​ខ្មែរ​នោះ​ហើយ​ ទើប​សៀម​អាច​ដណ្ដើម​ និង​គ្រប់គ្រង​បាន​សុខោទ័យ។ កើត​បាន​ជា​រដ្ឋ​ហើយ​ ក៏​សៀម​នៅ​តែ​ប្រើប្រាស់​អក្សរ​ខ្មែរ​​ក្នុង​ផ្នែក​ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​ពិសេស​​សរសេរ​លើ​សាស្ត្រា​ស្លឹករឹត​ព្រោះ​សៀម​មាន​ជំនឿ​ថា​ អក្សរ​ខ្មែរ​ជា​អក្សរ​សក្ការៈ។ ទោះ​បី​​ដណ្ដើម​ដី​ពី​ខ្មែរ​បង្កើត​បាន​រដ្ឋ​ យក​អក្សរ​​ខ្មែរ​កាឡៃ​បង្កើត​បាន​អក្សរ​ប្រើប្រាស់​ហើយ​ក៏​ដោយ​ ក៏​សៀម​នៅ​តែ​លោភលន់​បន្ត​ប្រើ​កងទ័ព​វាយដណ្ដើម​ដី​ខ្មែរ​បន្ថែម​ទៀត​ជាក់ស្ដែង​នា​ឆ្នាំ​១៤៣១​ គឺ​១៩៣​ឆ្នាំ​បន្ទាប់​ពី​ដណ្ដើម​បាន​សុខោទ័យ​ សៀម​វាយ​ដណ្ដើម​បាន​​ និង​កាន់កាប់​ក្រុង​អង្គរ​ លួច​ប្លន់​យក​សម្បត្តិ​វប្បធម៌​ខ្មែរ​ស្ទើរ​តែ​អស់​នាំ​ឲ្យ​កើត​ជា​ព្រឹត្តិការណ៍​និរាស​អង្គរ​មនុស្ស​ខ្មែរ​និរាស​ព្រាត់​ប្រាស់​បែក​បាក់​គ្រួសារ​ទទួល​ការ​ឈឺ​ចាប់​ជា​​ពន់​ពេក​រាប់​រយ​ឆ្នាំ។ តាំង​ពី​ពេល​នោះ​មក​ កូន​ខ្មែរ​ជំនាន់​ក្រោយ​ពុំ​សូវ​ស្គាល់​ និង​យល់​ដឹង​ដី​វប្បធម៌​ខ្មែរ​បាន​សព្វ​គ្រប់​ឡើយ​ ជា​ហេតុ​នាំ​ឲ្យ​មាន​ឧបសគ្គ​ចំពោះ​ដំណើរ​អភិវឌ្ឍន៍​នៃ​សង្គម​ខ្មែរ។ លោក​អនុម៉ាន​ សរសេរ​នៅ​ទំព័រ​៨៥​ក្នុង​ Essay on Thai Folklore ថា​ "ថៃ​បាន​ទទួល​យក​បន្តិច​ម្ដងៗ​ភាសា​មន​ និង​ភាសា​ខ្មែរ​​មួយ​ចំនួន​ធំ​បញ្ចូល​ក្នុង​ភាសា​ថៃ​ និង​​អក្សរសិល្ប៍​ថៃ"។ តាម​ពិត​សៀម​និយាយ​ភាសា​ថៃ​ជា​អម្បូរ​ភាសា​មួយ​នៅ​យូណាន​ប្រទេស​ចិន​ តែ​សៀម​បាន​ខ្ចី​ពាក្យ​ខ្មែរ​ជា​ច្រើន​យក​ទៅ​ប្រើ​ថែម​ទៀត​ ដូច​ជា​ពាក្យ​ខ្មែរ​ថា​ តិះដៀល​ សៀម​ថា​ទិតៀន​ កល​ សៀម​ថា​កុន​ (ភាពយន្ត) កំពែង​ សៀម​ថា​ កាំផែង​ ថ្នល់​សៀម​ថា​ ថាណុន​ រូប​រាង​​សៀម​ថា​ រូបរ៉ាង​ សាលារៀន​ សៀម​ថា​ រោង​រៀន​ ចម្រើន​ សៀម​ថា​ថា​រើន​ព្រះវិហារ​ សៀម​ថា​ព្រះវិហាន​ ដើមក្ទម្ពទេស​ សៀម​ ថា​ក្រៈទុំថេត។ល។​ ពិសេស​​លោក​អនុម៉ាន​សរសេរ​លើ​ទំព័រ​ទី​៨៧​ថា​ រាជស័ព្ទ​ដែល​កំពុង​ប្រើ​សព្វថ្ងៃ​ក្នុង​រាជវង្សានុវង្ស​ថៃ​ គឺ​ជា​រាជស័ព្ទ​ខ្មែរ។ សៀម​ចម្លង​យក​ប្រពៃណី​ទំនៀមទម្លាប់​ល្អ​របស់​ខ្មែរ​ ដែល​​ចេះ​​គោរព​ម៉ែឪ​ គ្រូ​អាចារ្យ​ចាស់​ទុំ​ ស្រឡាញ់​រាប់​អាន​គ្នា​ជា​បងប្អូន​ ប្រុស​ដណ្ដឹង​ស្រី​ ស្លៀកពាក់​ផាមួងចងក្បិន​ អាវកត្រង់​ ស្លៀក​សំពត់​​សារុង​ចោម​ពុង​ ធ្វើ​ផ្ទះ​រោង​ដាល​រោងឌឿង។ ផ្នែក​អក្សរសិល្ប៍​ សៀម​ចម្លង​យក​រឿង​រាមកេរ្ដិ៍​ខ្មែរ​ទៅ​ធ្វើ​ជា​រ៉ាម៉ាកេន។ ម្ហូប​ស្ងោរ​ជ្រក់​បង្គា​ (សៀម​ប្ដូរ​ហៅ​តុមយាំ) ហហ្មុក​ សម្លកកូរ​ ទឹក​គ្រឿង...ក៏​ជា​របស់​ខ្មែរ​​តែ​ខុស​គ្នា​លើ​ចំណុច​ហិរ​ខ្លាំង​ ព្រោះ​សៀម​ចូល​ចិត្ត​​ប្រើ​ម្ទេស​ច្រើន។ ខ្មែរ​ជា​ម្ចាស់​ស្រុក​មាន​ទឹកដី​​នេសាទ​ធ្វើ​ស្រែ​ចម្ការ​​ មាន​ទី​លំនៅ​ច្បាស់លាស់​មិនមែន​ជា​អ្នក​ផ្លាស់​ទី​ មាន​ម្ហូប​អាហារ​ស្រស់​ឆ្ងាញ់​​គ្រប់គ្រាន់​ទើប​ខ្មែរ​មិន​ប្រើ​ម្ទេស​ច្រើន​សម្រាប់​​ភូត​អណ្ដាត​លើក​រសជាតិ​ម្ហូប​ឡើយ។ ផ្នែក​សិល្បៈ​បុរាណ​សៀម​បាន​ចម្លង​ពី​ខ្មែរ​ដូចជា​របាំ​ក្បាច់​បុរាណ​ ស្បែក​ធំ​ភ្លេង​ពិណពាទ្យ​ តែ​សៀម​ធ្វើ​មិន​បាន​ល្អ​ដូច​ខ្មែរ​យើង​ឡើយ។ ជំនឿ​ព្រហ្មញ្ញសាសនា​ ពិសេស​ពិធី​ក្នុង​ព្រះរាជវាំង​ និង​ពិធី​បុណ្យ​ទ្វារ​ទសមាស​ ដូចជា​ព្រះរាជ​ពិធី​ច្រត់​ព្រះនង្គ័ល​ ព្រះរាជ​ពិធី​បុណ្យ​អុំ​ទូក​ ព្រះរាជ​ពិធី​បុណ្យ​បង្ហោះ​ខ្លែង។ល។ សៀម​ធ្វើ​តាម​ខ្មែរ​ទាំងអស់។ លោក​ ពីទ័រ​ ចានសាន់​ Peter Janssan សរសេរ​ក្នុង​កាសែត​ Hindustan Times ចេញ​​ផ្សាយ​ថ្ងៃ​ទី​១៨​ ខែ​ឧសភា​ ឆ្នាំ​២០០៨​ បាន​ស្រង់​សម្ដី​លោក​ ស៊ូឡាក់ សិវៈរក្សា​ Sulak Sivaraksa ប្រវត្តិវិទូ​ល្បីល្បាញ​របស់​សៀម​ស្ដី​ពី​ចក្រភព​ខ្មែរ​​ថា​ "ការ​រាតត្បាត​របស់​សៀម​លើ​ទឹកដី​ខ្មែរ​ ធ្វើ​ឲ្យ​ខ្មែរ​​ចុះ​ទន់ខ្សោយ​ តែ​សៀម​ទទួល​យក​ប្រពៃណី​ទំនៀមទម្លាប់​វប្បធម៌​ខ្មែរ​ រួម​ទាំង​ជំនឿ​លើ​លទ្ធិ​ទេវរាជ​ និង​របៀប​រៀបចំ​ពិធី​នៅ​ក្នុង​វាំង​ ហើយ​ជំនឿ​ជា​ទី​ពេញចិត្ត​កំពុង​ពេញ​និយម​សព្វថ្ងៃ​​ ពិសេស​ក្នុង​ជួរ​អ្នក​នយោបាយ​សៀម​ គឺ​យ័ន្ត​មន្តអាគម​គាថា"។

សេចក្ដី​សង្ខេប​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ដែល​បាន​រៀបរាប់​ខាង​លើ​​បង្ហាញ​ឲ្យ​ឃើញ​ថា​ សុខោទ័យ​ជា​ទី​កំណើត​របស់​រដ្ឋ​សៀម​បាន​បង្កើត​ឡើង​នា​សតវត្សរ៍​ទី​១៣​ គឺ​មាន​អាយុ​ប្អូន​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ច្រើន​សតវត្សរ៍។ ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ក៏​បាន​បង្ហាញ​​ឲ្យ​ឃើញ​ថា​ សៀម​ជា​ពួក​នៅ​យូណាន​ខ្ចាត់​ព្រាត់​​ចុះ​មក​រាតត្បាត​ដណ្ដើម​ទឹកដី​ខ្មែរ​ ហើយ​យក​វប្បធម៌​ខ្មែរ​​ជា​កត្តា​ផ្ដល់​ចំណេះ​ឲ្យ​ពួក​គេ​កសាង​​រដ្ឋ​ថ្មី​មួយ​រីកចម្រើន​ជា​ប្រទេស​ថៃឡងដ៏​សព្វថ្ងៃ។ បច្ចុប្បន្ន​នេះ​នា​សតវត្សរ៍​ទី​២១​ទៅ​ហើយ​សៀម​នៅ​តែ​បង្កើត​ព្រឹត្តិការណ៍​បែប​អនារ្យជន​តាម​ព្រំដែន​បង្ហាញ​ឲ្យ​ខ្មែរ​យើង​ឃើញ​ជាក់​នឹង​ភ្នែក​ គឺ​សកម្មភាព​បន្ត​រាតត្បាត​យក​ទឹក​ដី​ និង​សម្បត្តិ​​វប្បធម៌​ខ្មែរ​ទំនង​​ជា​សៀម​មិនទាន់​បញ្ចប់​​នៅ​​ឡើយ​ទេ។ ស្រប​ដូច​លោក​អនុម៉ាន​ បាន​សរសេរ​លើ​ទំព័រ​ទី​១០​ក្នុង​សៀវភៅ​របស់​គាត់​ "Essay on Thia Folklore" ថា​ The Thai never ceased to be on the move ថៃ​មិន​ដែល​បាន​ឈប់​ធ្វើ​ចលនា​ទៅ​មុខ​សោះ។ ដូច្នេះ​​ខ្មែរ​ត្រូវ​តែ​ជឿ​លើ​ខ្លួន​ឯង​ ពង្រឹង​​ខ្លួន​ឯង​ឲ្យ​រឹងមាំ​​ ដោយ​​ផ្អែក​លើ​វប្បធម៌​ខ្មែរ​​ គួប​ផ្សំ​ជាមួយ​បច្ចេកវិទ្យា​ទំនើប​ខ្មែរ​មាន​ប្រាជ្ញ​ បារមី​ ថាមពល​ខ្លាំងក្លា​ ការពារ​បាន​វប្បធម៌​ជាតិ​ និង​ទឹកដី​ និង​​អាច​អភិវឌ្ឍន៍​ប្រទេស​រីកចម្រើន​ឆាប់រហ័ស។ ខ្មែរ​ត្រូវ​តែ​យល់​ឲ្យ​ច្បាស់​ថា​ សត្វ​សារិកា​ចូល​ចិត្ត​ស៊ី​ផ្លែ​ម្ទេស​ទោះ​បី​ចេះ​និយាយ​ត្រាប់​តាម​ភាសាខ្មែរ​​បាន​ពីរោះ​គួរ​ជា​ទី​ស្រឡាញ់​យ៉ាង​ណា​ក៏​​ដោយ​ ក៏​សត្វ​ស្លាប​នេះ​ពុំ​អាច​ក្លាយ​ជា​មនុស្ស​ខ្មែរ​កើត​ឡើយ។ មនុស្ស​ខ្មែរ​ត្រូវ​តែ​ប្រុងប្រយ័ត្ន​ជានិច្ច​ និង​ជឿ​លើ​ពាក្យ​ប្រៀនប្រដៅ​របស់​ដូនតា​យើង​ថា​ "ឈើ​កោង​វល្លិព័ទ្ធ​ មនុស្ស​ខ្ចាត់​ព្រាត់​ កុំ​យក​ខ្លួន​បៀត"៕

Saturday, December 27, 2008

ស្ត្រី​ខ្មែរ​មួយ​រូប​ត្រូវ​បាន​ទូរទស្សន៍ CNN ជ្រើសរើស​ជា​មនុស្ស​ឆ្នើម

ប្រធាន​អង្គការ​អភិវឌ្ឍន៍​មួយ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ត្រូវ​ទូរទស្សន៍​ស៊ីអិនអិន (CNN) អាមេរិក បាន​ជ្រើស​ក្នុង​ចំណោម​មនុស្ស​១០​នាក់​ចុង​ក្រោយ​ជា​ក្រុម​វរជន​ដែល​មាន​ស្នាដៃ​ឆ្នើម​សម្រាប់​ឆ្នាំ​២០០៨។
លោកស្រី នួន ភិមាន កើត​ឆ្នាំ​១៩៧១ ជា​អ្នក​ស្រុក​ដែល​មាន​ដើមកំណើត​នៅ​ក្នុង​ទីរួមខេត្ត​កំពង់ចាម ត្រូវ​ទូរទស្សន៍​ពិភពលោក​នេះ​បាន​ជ្រើស​ក្នុង​ចំណោម​បេក្ខជន​ជាង​៣៧០០​នាក់​ពី​ក្រុម​អ្នក​ពិនិត្យ​សម្រិត​សម្រាំង​៧៥​ប្រទេស។
លោកស្រី នួន ភិមាន ដែល​បច្ចុប្បន្ន​ជា​នាយិកា​នៃ​អង្គការ​លើកស្ទួយ​ប្រជាពលរដ្ឋ (People's Improvement Organization) បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ប្រាប់​វិទ្យុ​អាស៊ីសេរី​ក្នុង​ដំណើរ​ទស្សនកិច្ច​នៅ​ប្រទេស​កាណាដា​ដោយ​ក្តីរំភើប ៖ «ខ្ញុំ​ពី​ដំបូង​ដូច​ថា ដែល​យើង​បាន​ជាប់ Nominate មិន​ទាន់​បាន​ជាប់​ក្នុង​ជម្រើស​ទាំង​១០​ហ្នឹង ខ្ញុំ​មាន​អារម្មណ៍​ថា​សប្បាយ​ចិត្ត​មែនទែន ហើយ​មិន​នឹក​ស្មាន​សោះ​ថា យើង​នេះ​ជា​អង្គការ Local នៅ​ស្រុក​ខ្មែរ ហើយ​ក៏​មិន​មាន Fund ធំដុំ​ដូច​អង្គការ​មួយចំនួន​ផ្សេង​ទៀត ហើយ​ខ្ញុំ​មិន​នឹក​ស្មាន​ដល់​សោះ ហើយ​ពេល​ដែល​បាន​ជាប់ Nominate រហូត​មក​ដល់... កាលពី​ថ្ងៃ​ព្រហស្បតិ៍​នេះ​ខាង CNN ប្រកាស​ថា​ខ្ញុំ​ជាប់​ក្នុង Top 10 គឺ​ថា​មិន​គួរ​ឲ្យ​ជឿ។ គេ​ប្រាប់​មុន​ពីរ​បី​ថ្ងៃ​គេ​ប្រកាស ក៏ប៉ុន្តែ​ខ្ញុំ​មិន​អាច​ប្រាប់​ផ្សព្វផ្សាយ​បាន​ទេ ព្រោះ​គេ​ឲ្យ​ការណ៍​ជា​សម្ងាត់​ដើម្បី​ឲ្យ​យើង​ដឹង ហើយ​ដូច​ថា​មាន​អារម្មណ៍​ថា​គេង​ក៏​មិន​លក់...។ នេះ​ជា​ឱកាស​មួយ​នឹង​បាន​ជួយ​ក្មេង​ច្រើន​ត​ទៅ​ទៀត ព្រោះ​ក្ដី​សង្ឃឹម​របស់​ខ្ញុំ​ចង់​ពង្រីក ឆ្នាំ​ក្រោយ​នេះ​គម្រោង​របស់​ខ្ញុំ​គ្រោង​រួច​ហើយ តាំង​ពី​មុន CNN Nominateម៉្លេះ គឺ​ខ្ញុំ​គ្រោង​សង់​មណ្ឌល​ក្មេង​កំព្រា​តែម្ដង»។
សូម​ជម្រាប​ថា អង្គការ​លើកស្ទួយ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​តាំងពី​ខែ​មេសា ឆ្នាំ​២០០២ ក្នុង​បំណង​ជួយ​កុមារ​និង​ស្ត្រី​ដែល​ក្រីក្រ​លំបាក​គ្មាន​ពំនឹង។ បច្ចុប្បន្ន​អង្គការ​នេះ​មាន​មជ្ឈមណ្ឌល​បី​កន្លែង​នៅ​ភ្នំពេញ​ដែល​ជា​កន្លែង​ស្នាក់នៅ​និង​ដុសខាត់​មុខជំនាញ​ដល់​កុមារៗ​និង​ស្ត្រី​ទុរគត។
ទូរទស្សន៍​ស៊ីអិនអិន​បាន​ផ្សាយ​ថា វីរជន​ទាំង​១០​ដែល​បាន​សម្រាំង​មក​ទាំង​នេះ​នឹង​ត្រូវ​បាន​ទទួល​រង្វាន់​ម្នាក់ៗ​ចំនួន​២៥០០០​ដុល្លារ​អាមេរិក និង​ត្រូវ​បាន​គេ​អញ្ជើញ​ចូលរួម​ជា​កិត្តិយស​ក្នុង​ពិធី​មួយ​នៃ​កម្មវិធី​វីរជន​ស៊ីអិនអិន ហើយ​កម្មវិធី​នោះ​នឹង​ត្រូវ​គេ​ផ្សាយ​ផ្ទាល់​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៧ វិច្ឆិកា ពី​សាល​មហោស្រព Kodak នៅ​ហូលីវូត៕

វិធី​​ជួយ​ស្ត្រី​ជិត​ឬ​ក្រោយ​អស់​រដូវ​ឲ្យ​ចាប់​អារម្មណ៍​ក្នុង​រឿង​ផ្លូវ​ភេទ

ដោយប្រាយឃីដ(bright kid)


មនុស្ស​ជាតិ​ជា​ច្រើន​មិន​ថា​សាសន៍​ណា​ជា​សាសន៍​ណា តែងតែ​មាន​ជំនឿ​ថា​ការ​រួម​ភេទ​គឺ​ជា​ចំណង់​កាម​តម្រេក និង​ភាពសប្បាយ​រីករាយ​សម្រាប់​អ្នក​ដែល​មាន​វ័យ​ក្មេងៗ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។ ក៏ប៉ុន្តែ​ការ​ស្រាវជ្រាវ​របស់​ទស្សនាវដ្តី AARPនៅ​ស.រ.អា បាន​បង្ហាញ​យ៉ាង​ច្បាស់​ថា ទោះបីជា​យើង​មាន​វ័យ​ចំណាស់​ក្តី សុខភាព​ផ្លូវ​ភេទ​នៅ​តែ​មាន​សារសំខាន់​ចំពោះ​សុខភាព​ទូទៅ​របស់​យើង ហើយ​រឿង​ផ្លូវ​ភេទ​នេះ ក៏​ជា​ផ្នែក​មួយ​ចាំបាច់​ផង​ដែរ បន្ថែម​ទៅ​លើ​គុណភាព​នៃ​ជីវិត​រស់​នៅ​របស់​យើង​គ្រប់ៗ​គ្នា។
ស្តី​ពី​បញ្ហា​ដែល​ស្ត្រី​ខ្មែរ​ភាគច្រើន​ជិត​អស់​រដូវ ឬ​ក្រោយ​អស់​រដូវ​ពុំ​មាន​ការ​ចាប់​អារម្មណ៍​ក្នុង​រឿង​ផ្លូវ​ភេទ លោកស្រី​វេជ្ជបណ្ឌិត ចុង វណ្ណដារ៉ា មន្ត្រី​ទទួល​បន្ទុក​កម្មវិធី​សុខភាព​បន្ត​ពូជ​យុវវ័យ និង អេច. អាយ.វី អេដស៍ របស់​អង្គការ​មូលនិធិ​សហ​ប្រជាជាតិ​សម្រាប់​ប្រជាជន UNFPA បាន​មាន​ប្រសាសន៍​អះអាង​ថា ស្ត្រី​ដែល​បាត់​បង់​ចំណង់​ខាង​ផ្លូវ​ភេទ ស្រ្តី​នោះ​ពិត​ជា​មាន​ជំងឺ​ណា​មួយ​ជា​មិន​ខាន ដែល​ចាំបាច់​ត្រូវការ​ជួប​ពិគ្រោះ​យោបល់​ជា​មួយ​គ្រូពេទ្យ។
លោកស្រី​វេជ្ជបណ្ឌិត ចុង វណ្ណដារ៉ា មាន​ប្រសាសន៍​ដូច្នេះ ៖ «ជា​កត្តា​ជីវសាស្ត្រ ស្ត្រី​ដែល​មាន​សុខភាព​ល្អ ផ្លូវ​កាយ ផ្លូវ​ចិត្ត​ត្រូវ​តែ​មាន​ចំណង់​ខាង​ផ្លូវ​ភេទ។ ប៉ុន្តែ​បើ​គាត់​ទទួល​ស្គាល់​ថា គាត់​ឈឺ ដូច្នេះ​គាត់​ត្រូវ​តែ​ទៅ​ជួប​ជាមួយ​គ្រូពេទ្យ​ដើម្បី​ស្វែង​រក​ជំងឺ​ណា​មួយ​របស់​គាត់ ដែល​មាន​នោះ...»។
ក៏ប៉ុន្តែ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា គេ​នៅ​ពុំទាន់​មាន​សេវា​ខាង​សុខភាព​ផ្លូវ​ភេទ ឬ​វេជ្ជបណ្ឌិត​ជំនាញ​ដើម្បី​ពិគ្រោះ​យោបល់​បញ្ហា​រោគ​សញ្ញា​ទូទៅ​របស់​ស្ត្រី​នៅ​ពេល​ជិត​អស់​រដូវ​នោះ​ទេ។
លោកស្រី​វេជ្ជបណ្ឌិត ចុង វណ្ណដារ៉ា មន្ត្រី​អង្គការ​មូល​និធិ​សហ​ប្រជាជាតិ​សម្រាប់​ប្រជាជន UNFPA បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ពន្យល់​អំពី​ហេតុផល​ទាំង​នេះ​ថា ៖ «នៅ​ស្រុក​ខ្មែរ​យើង​អត់​មាន​សេវា​ហ្នឹង​ទេ តែ​យើង​មាន​សេវា​ខាង​ផ្លូវ​ចិត្ត ប៉ុន្តែ​នៅ​មាន​ភាព​ទន់​ខ្សោយ។ ទាក់ទង​រឿង​ហ្នឹង ទាល់​តែ​យើង​បង្កើត​ជា​សេវា ហើយ​ផ្សព្វផ្សាយ​ឲ្យ​ដឹង​ទើប​គេ​អាច​មក​រក​ជំនួយ​ដោយ​ខ្លួន​ឯង»។
នៅ​ជាមួយ​គ្នា​នេះ​ដែរ លោកស្រី​វេជ្ជបណ្ឌិត វណ្ណដារ៉ា ក៏​បាន​ថ្លែង​ទទួល​ស្គាល់​ថា ការ​ស្វះស្វែង​រក​ជំនួយ​ខាង​សុខភាព​ផ្លូវ​ភេទ​នេះ គឺ​ត្រូវការ​ពេល​វេលា​និង​ប្រាក់​កាស ដែល​បញ្ហា​នេះ មាន​ការ​ចោទ​យ៉ាង​ច្រើន​ចំពោះ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ ដែល​ភាគ​ច្រើន​មាន​ជីវភាព​រស់​នៅ​ខ្វះខាត និង​ពុំ​មាន​ការ​យល់​ដឹង​អំពី​បញ្ហា​សុខភាព​ផ្លូវ​ភេទ​នេះ។
លោកស្រី​វេជ្ជបណ្ឌិត វណ្ណដារ៉ា បន្ត​ថា ជា​ការ​ចាំបាច់​បំផុត ស្ត្រី​ជា​ភរិយា​នៅ​ពេល​មាន​រោគ​សញ្ញា​នៃ​ការ​អស់​រដូវ ដូច​ជា​មាន​អារម្មណ៍​ថប់ៗ មិន​ស្រួល​ខ្លួន ពិបាក​ក្នុង​ចិត្ត ឬ​នៅ​ពេល​រួម​ភេទ ឈឺ​ផ្សារ​ក្រហាយ មិន​មែន​អារម្មណ៍​ស្រួល​សប្បាយ ដោយសារ​តែ​ទ្វារ​មាស​ស្ងួត​នោះ គេ​ត្រូវ​តែ​ជជែក​ពិភាក្សា​ជាមួយ​ស្វាមី​ដើម្បី​រក​វិធី​ដោះស្រាយ ៖ «ស្ត្រី​យើង​ពេល​អស់​រដូវ គិត​ថា​បាត់​បង់​ចំណង់ តាម​ពិត​ពុំមែន​ទេ គ្រាន់តែ​ប្រដាប់​ផ្លូវ​ភេទ​ស្ងួត​មាន​ការ​ឈឺចាប់​ពេល​រួម​ភេទ អ៊ីចឹង​យើង​អាច​រក​វិធី​ដូច​ជា​ប្រេង​រំអិល ដើម្បី​សម្រួល​ពេល​រួម​ភេទ​កុំ​ឲ្យ​ឈឺ»។
ក្នុង​សំណួរ​ថា បើ​ស្រ្តី​ចង់​បាន​ប្រេង​រំអិល​សម្រាប់​ការ​រួម​ភេទ គេ​អាច​ទៅ​រក​ទិញ​បាន​កន្លែង​ណា? លោកស្រី​វេជ្ជបណ្ឌិត វណ្ណដារ៉ា ថា ៖ «បាន​ទៅ​រក​អ្នក​បច្ចេកទេស ដូចជា​វេជ្ជបណ្ឌិត ទោះបីជា​គ្មាន​ជំនាញ​មែន តែ​គ្រូពេទ្យ​អាច​យល់​ដឹង និង​អាច​ណែនាំ ឬ​ចេញ​ជា​វេជ្ជបញ្ជា​ដើម្បី​ទិញ​នៅ​កន្លែង​លក់​ថ្នាំ សម្រាប់​សុវត្ថិភាព​របស់​គាត់»។
ចំពោះ​ផ្នត់​គំនិត​របស់​ស្ត្រី​ខ្មែរ​ដែល​មាន​អាយុ​លើស​ពី ៤៥​ឆ្នាំ​ឡើង​ទៅ គិត​ថា​ខ្លួន​ចាស់ ហើយ​មិន​គួរ​រវីរវល់​ក្នុង​រឿង​ផ្លូវ​ភេទ​នោះ លោកស្រី​វេជ្ជបណ្ឌិត ពុង ឈីវកេក ប្រធាន​អង្គការ​សិទ្ធិ​មនុស្ស លីកាដូ បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ថា ស្ត្រី​ខ្មែរ​យើង​គួរ​តែ​ផ្លាស់​ប្តូរ​ឥរិយាបថ ងាក​មក​គិតគូរ ខិត​ខំ​ថែ​រក្សា​ខ្លួន​ប្រាណ​ឲ្យ​បាន​នៅ​ស្រស់​ស្អាត បើ​ទោះ​បី​ជា​មាន​វ័យ​ចំណាស់​ក៏ដោយ ៖ «អាច​ទៅ​វត្ត​គិត​ធម៌​អាថ៌​ខ្លះ​ទៅ ប៉ុន្តែ​មក​ផ្ទះ​វិញ ត្រូវ​គិត​ស្វាមី​យើង​ផង គឺ​ថា​យើង​អាច​គិត​ទាំង​ពីរ​បាន។ សុំ​កុំ​ឲ្យ​ធ្វេស​ប្រហែស តែង​ខ្លួន​ស្លៀក​ពាក់​នៅ​តែ​ល្អ កាន់​តែ​ចាស់ ហើយ​ដើម្បី​ធ្វើ​ឲ្យ​ស្វាមី​នៅ​តែ​ពេញ​ចិត្ត​យើង»។
ការ​ស្រាវជ្រាវ​របស់​ទស្សនាវដ្តី AARP ក៏​បាន​បង្ហាញ​ផង​ដែរ​ថា មនុស្ស​ប្រុស​ស្រី​បច្ចុប្បន្ន នៅ​ស.រ.អា ដែល​មាន​អាយុ​លើស​ពី ៤៥​ឆ្នាំ​ឡើង​ទៅ ហើយ​ដែល​មាន​ការ​ចាប់​អារម្មណ៍​តិចតួច ឬ​ក៏​បាត់​បង់​ចំណង់​ខាង​ផ្លូវ​ភេទ គេ​បាន​ងាក​មក​រក​ជំនួយ និង​ការ​ពិគ្រោះ​យោបល់​ជាមួយ​វេជ្ជបណ្ឌិត​ជំនាញ​ខាង​សុខភាព ដើម្បី​ធ្វើ​ឲ្យ​ជីវិត​ផ្លូវ​ភេទ​របស់​គេ​នៅ​មាន​លក្ខណៈ​ល្អ​ប្រសើរ។ ក៏ប៉ុន្តែ​នៅ​ជាមួយ​គ្នា​នោះ ក៏​មាន​មនុស្ស​ប្រុស ស្រី​វ័យ​ចំណាស់​មួយ​ចំនួន ដែល​មិន​អាច​មាន​ជម្រើស​ទទួល​បាន​ការ​ព្យាបាល​ធ្វើ​ឲ្យ​សុខភាព​ផ្លូវ​ភេទ​បាន​ប្រសើរ ដោយសារ​តែ​ពួក​គេ​មាន​ជំងឺ​សុខភាព​រ៉ាំរ៉ៃ ត្រូវ​ប្រើ​ថ្នាំ​ជា​ប្រចាំ៕

តើ​ភរិយា​ត្រូវ​ធ្វើ​ដូច​ម្តេច​បើ​ស្វាមី​ទៅ​មាន​ស្ត្រី​កំណាន់​ចិត្ត​ផ្សេង?

ដោយ ប្រាយឃីដ (bright kid)

ក្នុង​នាទី​ស្ត្រី​ខ្មែរ​នា​សប្តាហ៍​នេះ អ្នកស្រី ម៉ៅ សុធានី សូម​លើក​យក​មក​ជម្រាប​ជូន​នូវ​ដំបូន្មាន​របស់​ប្រឹក្សា​ជំនាញ​ខាង​ទំនាក់​ទំនង​ស្នេហា ថា​តើ​ភរិយា​ត្រូវ​ធ្វើ​ដូច​ម្តេច​បើ​ស្វាមី​ទៅ​មាន​ស្ត្រី​កំណាន់​ចិត្ត​ផ្សេង?
គូ​ស្វាមី​ភរិយា​ថត​រូប​អាពាហ៍​ពិពាហ៍​នៅ​មុខ​ព្រះ​បរម​រាជ​វាំង នា​ថ្ងៃ​ទី​១៨ មិថុនា ២០០៣។
ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ​យើង​ជា​ទំនៀម​ទម្លាប់​និង​ប្រពៃណី​ចាស់​ទុំ​ក្នុង​គ្រួសារ ក៏ដូច​ជា​មិត្ត​ភ័ក្តិ ញាតិ​សន្តាន​ច្រើន​តែ​ផ្តល់​ដំបូន្មាន​ដល់​ភរិយា​ដែល​មាន​ស្វាមី​ក្បត់​ថា ឲ្យ​ស្ត្រី​ស៊ូទ្រាំ​និង​អត់ធ្មត់ មិន​យូរ​មិន​ឆាប់​ស្វាមី​នឹង​វិល​ត្រឡប់​មក​រក​ភរិយា​ខ្លួន​វិញ។
លោកស្រី ជា វណ្ណាត អតីត​ប្រធាន​មជ្ឈមណ្ឌល​អភិវឌ្ឍន៍​សង្គម​បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ថា ការ​អត់​ធ្មត់​គឺ​ជា​គន្លឹះ​ក្នុង​ការ​ដោះស្រាយ​កុំ​ឲ្យ​មាន​ការ​បែក​បាក់​ប្តី​ប្រពន្ធ និង​ដើម្បី​អនាគត​កូន​ចៅ ៖ «ទំនៀម​ទម្លាប់​ប្រពៃណី​ខ្មែរ​យើង​ហ្នឹង​មិន​ចង់​ឲ្យ​បែក​បាក់​គ្នា​ទេ។ ម្ល៉ោះ​ហើយ​តែង​ប្រាប់​ខាង​ប្រពន្ធ​ឲ្យ​ចេះ​អត់ធន់ ឲ្យ​ចេះ​ទ្រាំ ក្នុង​ន័យ​ថា​កុំ​ឲ្យ​ខឹង​ឆេវឆាវ កុំ​ឲ្យ​ច្រឡោត ឲ្យ​ចេះ​អត់ធ្មត់​ខំ​ប្រឹង​ធ្វើ​តែ​ល្អ​ទៅ។ ឧទាហរណ៍​ដូច​ថា ក្រោយ​ភ្លៀង​មេឃ​ស្រឡះ គ្រួសារ​មាន​សុភមង្គល​ឡើង​វិញ ហើយ​ក៏​មិន​មែន​សម្រាប់​តែ​ខ្លួន​ឯង​ដែរ ពិសេស​គឺ​សម្រាប់​កូន​ចៅ​តែម្តង»។
បន្ថែម​ទៅ​នឹង​ការ​លើក​ឡើង​របស់​លោកស្រី ជា វណ្ណាត ខាង​លើ​នេះ លោកស្រី​វេជ្ជបណ្ឌិត ចុង វណ្ណដារ៉ា មន្ត្រី​ទទួល​បន្ទុក​កម្មវិធី​សុខភាព​បន្ត​ពូជ​យុវវ័យ និង​អេច.អាយ. វី.អេដស៍ របស់​អង្គការ​មូលនិធិ​សហ​ប្រជាជាតិ​សម្រាប់​ប្រជាជន UNFPA ក៏​បាន​ផ្តល់​យោបល់​ថា ស្រ្តី​ត្រូវ​គិត​គូរ​ពិចារណា រិះរក​មធ្យោបាយ​ត្រជាក់​ដើម្បី​ទាក់​ទាញ​ឲ្យ​ប្តី​ត្រឡប់​មក​វិញ។
លោកស្រី ចុង វណ្ណដារ៉ា មាន​ប្រសាសន៍​ដូច្នេះ ៖ «នេះ​ជា​គំនិត​ផ្ទាល់​ខ្លួន​របស់​នាង​ខ្ញុំ​ទេ គឺបើ​សិន​ជា​ប្តី​មាន​ប្រពន្ធ​ក្រៅ ប្រពន្ធ​នោះ​ពុំ​គួរ​យក​កំហឹង​ទល់​កំហល់​អី ចំណុច​ខ្វះខាត​ត្រង់​ណា​ខ្លះ​ដើម្បី​យើង​ធ្វើ​ការ​បំពេញ​ក្នុង​ការ​ទាក់​ទាញ​ឲ្យ​ប្តី​ត្រឡប់​មក​វិញ​ដោយ​សន្តិវិធី។ មាន​ស្ត្រី​ខ្លះ​យក​កំហឹង​ទល់​កំហល់​ទៅ​វាយ​គ្នា ឬ​ពេល​ឃើញ​មុខ​ប្តី​រក​រឿង​ប្ដី ហើយ​ធ្វើ​ឲ្យ​ប្តី​មិន​សប្បាយ​ចិត្ត»។
ស្តី​ពី​សំណួរ​ដែល​ចង់​ដឹង​ថា​បើ​និយាយ​ជាមួយ​ស្វាមី​ហើយ តែ​ស្វាមី​នៅ​តែ​ពុំ​ព្រម​បញ្ឈប់​ការ​ផិត​ក្បត់ តើ​ភរិយា​សុខ​ចិត្ត​តែ​ស៊ូទ្រាំ​កើត​ទុក្ខ​គ្រាំ​ចិត្ត​រហូត ឬ​ក៏​ត្រូវ​ធ្វើ​ដូចម្តេច? លោកស្រី ជា វណ្ណាត បាន​បញ្ជាក់​ប្រាប់​យ៉ាង​នេះ​ថា ៖ «ទ្រាំ​ហ្នឹង​មិន​មែន​ថា​ទ្រាំ​គិត​ជា​អវិជ្ជមាន​ទេ ទ្រាំ​ហ្នឹង​គិត​ជា​វិជ្ជមាន។ ដូច​ជា​អ្នក​ខ្លះ​គិត​ថា​ប្តី​ទៅ​សប្បាយ​ខាង​ក្រៅ ប៉ុន្តែ​ទោះ​យ៉ាង​ណា​ក៏ដោយ ក៏​ប្តី​ហ្នឹង​មិន​ភ្លេច​ប្រពន្ធ​ដែរ។ ហើយ​នៅ​ក្នុង​ន័យ​ថា ទទួល​ស្គាល់​ថា​មាន​ពាក្យ​និយាយ​ថា "ទន្លេ​ដប់​មិន​ស្កប់​សមុទ្រ​មួយ" បាន​ន័យ​ថា​បុរស​តែង​តែ​មាន​ស្រី​ច្រើន​នៅ​ក្នុង​ជីវិត​របស់​ខ្លួន​ឯង​អ៊ីចឹង ម្ល៉ោះ​ហើយ​ទ្រាំ​ពិបាក​ដើម្បី​ទទួល​យក​បាន​កិត្តិយស លាភ​សក្ការៈ​ដែល​ប្ដី​យក​មក​ដល់​គ្រួសារ»។
ទាក់​ទង​នឹង​បញ្ហា​ផិត​ក្បត់​នេះ​ដែរ លោកស្រី​បណ្ឌិត Mira Kirshenbaum អ្នក​ប្រឹក្សា​ផ្នែក​ទំនាក់​ទំនង​ស្នេហា ដែល​មាន​បទ​ពិសោធន៍​ជាង ៣០​ឆ្នាំ ក្នុង​ការ​ផ្តល់​ដំបូន្មាន​ដល់​ស្វាមី​ភរិយា​នៅ​សហររដ្ឋ​អាមេរិក និង​ជា​អ្នក​និពន្ធ​សៀវភៅ​ល្បីល្បាញ​ដែល​ទើប​បោះពុម្ព​ផ្សាយ​សៀវភៅ​ចុង​ក្រោយ​កាល​ពី​ពេល​ថ្មីៗ​នេះ ក្រោម​ចំណង​ជើង​ថា "ពេល​ដែល​មនុស្ស​ល្អ​ប្រព្រឹត្ត​អំពើ​ផិត​ក្បត់" ក្នុង​បទ​សម្ភាសន៍​មួយ​ជាមួយ​ទូរទស្សន៍ CBS កាល​ពី​ដើម​ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​២០០៨ បាន​បញ្ជាក់​ហេតុផល​យ៉ាង​នេះ​ថា ៖ "យើង​ម្នាក់ៗ​តែងតែ​ប្រព្រឹត្ត​អំពី​ខុស​ឆ្គង ឬ​ធ្វើ​អ្វី​អាក្រក់ នេះ​មិន​មែន​មាន​ន័យ​ថា​យើង​​​ជា​​​មនុស្ស​​​អា​ក្រក់​ទេ។ យើង​​​ដឹង​​​ច្បាស់​​ក្នុង​​ខ្លួន​​ថា យើង​​​ជា​​​មនុស្ស​​ល្អ​ពេល​​ធ្វើ​​អ្វី​ខុស ឬ​ធ្វើ​អាក្រក់​ណា​មួយ​នោះ​យើង​​មាន​​អារម្មណ៍​សោកស្តាយ​និង​​ដឹង​​ថា​​ខ្លួន​​ខុស ហើយ​មនុស្ស​ល្អៗដែល​បាន​មក​ជួប​ខ្ញុំ​ដើម្បី​ស្វែង​រក​ដំណោះ​ស្រាយ​ក្នុង​រឿង​គ្រួសារ​របស់​គេ តែង​តែ​និយាយ​ថា គេ​ចង់​ធ្វើ​ល្អ​និង​គោរព​ចំពោះ​ស្វាមី​ភរិយា ហើយ​គេ​មាន​ការ​សោក​ស្តាយ​នូវ​ទង្វើ​ដែល​គេ​បាន​ប្រព្រឹត្ត​ខុស ដូច្នេះ​ខ្ញុំ​អាច​ដឹង​ថា​គេ​ជា​មនុស្ស​ល្អ"។
សូម​រំឭក​ថា​លោកស្រី​បណ្ឌិត Mira Kirshenbaum គឺ​ជា​អ្នក​និពន្ធ​ល្បីល្បាញ​នៅ​ស.រ.អា ដែល​បាន​ទទួល​រង្វាន់​សរសើរ​ចំពោះ​សៀវភៅ ១០​ក្បាល​ខុសៗ​គ្នា ដែល​ផ្តោត​លើ​បញ្ហា​ក្នុង​ចំណង​អាពាហ៍ពិពាហ៍ ទំនាក់​ទំនង​ស្នេហា​រវាង​ស្ត្រី​បុរស ។ល។ ហើយ​ដែល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​ក៏​ជា​អ្នក​ផ្តល់​ប្រឹក្សា​តាម​ប្រព័ន្ធ​អ៊ិនធឺណេត​ឈាន​មុខ​គេ ដែល​មាន​អាសយដ្ឋាន​វ៉ឹបសៃថ៍ Revolutionhealth.com បាន​ឲ្យ​យោបល់​ដល់​ស្ត្រី​ជា​ភរិយា​ថា ៖ "ជជែក​ជា​មួយ​អ្នក​ផ្តល់​ដំបូន្មាន ដែល​អ្នក​ទុក​ចិត្ត​ជា​ទី​បំផុត កុំ​មាន​ប្រតិកម្ម កុំ​អាល​ទាន់​ធ្វើ​ការ​សម្រេច​ចិត្ត​ណា​មួយ មាន​ការ​អត់​ធ្មត់ គិត​ឲ្យ​ច្បាស់​នូវ​អ្វី​ដែល​ខ្លួន​ចង់​បាន អ្វី​ដែល​សំខាន់​ក្នុង​ជីវិត​របស់​ខ្លួន ហើយ​បើ​សិន​ថា​មាន​អ្វី​ដែល​ល្អៗ​ច្រើន​ក្នុង​ចំណង​អាពាហ៍​ពិពាហ៍ ដូច​នេះ​កុំ​លែង​លះគ្នា​ឲ្យ​សោះ"។
លោកស្រី​ថា​មាន​ពេល​ខ្លះ​មធ្យោបាយ​ស្រួល​បំផុត​ដើម្បី​ដោះ​ស្រាយ​បញ្ហា​ផិត​ក្បត់​នោះ គឺ​បដិសេធ​ធ្វើ​មិន​ដឹង​មិន​ឮ គិត​ថា​មិន​មាន​អ្វី​កើត​ឡើង ក៏ប៉ុន្តែ​លោកស្រី​សង្កត់​ធ្ងន់​ថា ការ​បដិសេធ​ពុំ​ទទួល​ស្គាល់​កំហុស ការ​មិន​អើពើ​ដោះ​ស្រាយ​ក្នុង​រឿង​ផិត​ក្បត់​នោះ គឺ​ជា​បញ្ហា​ធ្ងន់​ធ្ងរ​ដែល​នាំ​ឲ្យ​មាន​ការ​បាក់​បែក​ក្នុង​គ្រួសារ។
អត្ថបទ​ចុះ​ផ្សាយ​ក្នុង​ទំព័រ​វ៉ឹបសៃថ៍ Revolutionhealth.com បាន​ឲ្យ​ដឹង​ផង​ដែរ​ថា​ប្តី​ប្រពន្ធ​ភាគ​ច្រើន ក្រោយ​ពី​បាន​ទទួល​ដំបូន្មាន​និង​ការ​ប្រឹក្សា​ជាមួយ​លោកស្រី​បណ្ឌិត Mira មក ទោះ​បី​ថា​មាន​ការ​ពិបាក​ស្មុគស្មាញ​ខ្លះៗ​ក៏​ពិត​មែន ប៉ុន្តែ​ប្តី​ប្រពន្ធ​ទាំង​នោះ​អាច​ចាត់​ចែង និង​ចាប់​ផ្តើម​កសាង​ជីវិត​គ្រួសារ​ថ្មី​ឡើង​វិញ​ប្រកប​ដោយ​សុភមង្គល គឺ​ក្រោយ​ដែល​អ្នក​ប្រព្រឹត្ត​ខុស មាន​ការ​សោក​ស្តាយ​និង​ទទួល​កំហុស ហើយ​ឈប់​ប្រព្រឹត្ត​អំពើ​ផិត​ក្បត់។
ក៏ប៉ុន្តែ​ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា បើ​តាម​ប្រសាសន៍​អះអាង​របស់​មន្ត្រី​សង្គម​ស៊ីវិល ក៏​ដូច​ជា​វេជ្ជបណ្ឌិត​ជំនាញ​សុខភាព​បាន​ឲ្យ​ដឹង​ថា ស្វាមី​ភាគ​ច្រើន​ដែល​ផិត​ក្បត់​ទៅ​មាន​ស្ត្រី​ផ្សេង មិន​ព្រម​លះ​បង់​ស្ត្រី​កំណាន់​ចិត្ត​នោះ​ទេ គឺ​បង្ខំ​ឲ្យ​ភរិយា​ទទួល​ស្គាល់ និង​យល់​ព្រម​ថា​អំពើ​របស់​ខ្លួន​ជា​រឿង​ធម្មតា ជា​ធម្មជាតិ​របស់​បុរស៕

Saturday, December 13, 2008

កាតព្វកិច្ច​របស់​កូន​ប្រុស​កូន​ស្រី​ចំពោះ​ឪពុក​ម្តាយ

ដោយប្រាយឃីដ(bright kid)

នៅ​ក្នុង​នាទី​វិជ្ជា​មេ​ផ្ទះ​ថ្ងៃ​នេះ អ្នកស្រី សារី រ័ត្ន សូម​លើក​យក​ថេរដីកា​របស់​ព្រះភិក្ខុ​សង្ឃ​ពុទ្ធ​សាសនា​មក​ជម្រាប​ជូន​ជុំវិញ​សង្គហធម៌​និង​សមធម៌​ដែល​បុត្រ​ធីតា​ត្រូវ​មាន​ចំពោះ​មាតា​បិតា​វិញ។
ព្រះ​តេជ​ព្រះ​គុណ សេង សោភ័ណ អតីត​សមណសិស្ស​នៃ​មជ្ឈមណ្ឌល East West Center គង់​នៅ​វត្ត​ក្នុង​ប្រទេស​កាណាដា មាន​ទស្សនៈ​ថា កូន​ដែល​ល្អ​គឺ​ត្រូវ​មាន​​សីលធម៌​៥​យ៉ាង៖ ទី​១ កូន​ល្អ​គឺ​ជា​កូន​ល្អ​របស់​ឪពុក​ម្តាយ ត្រូវ​ចេះ​ស្តាប់​ដំបូន្មាន​ឪពុក​ម្តាយ។ ទី​២ជា​សិស្ស​ល្អ​របស់​លោកគ្រូ អ្នកគ្រូ ទី​៣ ជា​មិត្ត​ភក្តិ​ដ៏​ល្អ​របស់​មិត្ត​ភក្តិ។
ព្រះ​តេជ​ព្រះ​គុណ​មាន​ថេរដីកា​បន្ត​ទៀត​ថា ៖ «ទី​៤ គឺ​ជា​សមាជិក​ដ៏​ល្អ​របស់​សង្គម ដោយ​យើង​មាន​សង្គម​ប្រកប​ដោយ​ច្បាប់​ទម្លាប់ យើង​ត្រូវ​រៀន​សូត្រ​អំពី​ច្បាប់​ទម្លាប់​របស់​សង្គម ហើយ​ប្រព្រឹត្ត​ប្រតិបត្តិ​តាម​ច្បាប់​ទម្លាប់​ហ្នឹង។ ឃើញ​ថា​មាន​ប្រយោជន៍ ហើយ​យើង​ដើរ​តាម​ហើយ​សង្គម​មាន​ឯកភាព​ក្នុង​ការរស់នៅ​ជាមួយ​គ្នា»។
ទី​៥ ព្រះ​តេជ​ព្រះ​គុណ សេង សោភ័ណ មាន​ថេរដីកា​ថា ក្នុង​នាម​ជា​ពុទ្ធសាសនិក​ដ៏​ល្អ​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ដែល​ជា​សាសនា​បើក​ទូលាយ ពុទ្ធ​សាសនា​គ្មាន​មហិច្ឆតា​ក្នុង​ការផ្លាស់ប្តូរ​ជន​ណា​ម្នាក់​ឲ្យ​មក​ចុះ​ចូល​នឹង​សាសនា​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​នោះ​ឡើយ។
រីឯ​ព្រះ​តេជ​ព្រះ​គុណ​វរជិរគន្តោ សម ស៊ីណាន ប្រធាន​មជ្ឈមណ្ឌល​អប់រំ​សីលធម៌​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ក៏​មាន​ថេរដីកា​អំពី​ករណីយកិច្ច​របស់​កូន​ដែល​ត្រូវ​សង​គុណ​ចំពោះ​ឪពុក​ម្តាយ​វិញ ដោយ​បែប​បទ​ថា​តើ​កូន​ត្រូវ​មាន​សីលធម៌​យ៉ាង​ណា​ចំពោះ​មាតា​បិតា​នោះ?
ព្រះ​គុណ​វរជិរគន្តោ សម ស៊ីណាន មាន​ថេរដីកា​ដូច្នេះ ៖ «អ៊ីចឹង​រាល់​រូប​បុត្រ​ធីតា​ទាំងអស់​ដែល​យើង​បាន​កើត​មក​នៅ​ក្នុង​លោក​នេះ គឺ​អាស្រ័យ​ដោយ​មាតា​បិតា។ អីចឹង​មាតា​បិតា​របស់​យើង​នេះ គាត់​ជា​អ្នក​មាន​គុណូបការៈគុណ​ច្រើន​ណាស់​ចំពោះ​យើង។ យើង​ត្រូវ​មាន​គុណធម៌​និង​សីលធម៌​សម្រាប់​ប្រព្រឹត្ត​ដ៏​ល្អ​ចំពោះ​គាត់​វិញ​ដោយ​មាន​អ្វី​ខ្លះ? គឺ​សរុប​ទៅ​មាន​គេ​ហៅ​ថា​សង្គហធម៌​៥ និង​សមធម៌​៤។ សង្គហធម៌​៥​នោះ​គឺ​រាល់​រូប​បុត្រ​ធីតា​ទាំង​អស់​ត្រូវតែ​ទំនុក​បម្រុង​មាតា​បិតា​ដោយ​វត្ថុ​ទាំងឡាយ​សមគួរ​មាន​បច្ច័យ​៤​ជា​ដើម»។
នៅ​ក្នុង​សៀវភៅ​សិក្ខាបទ​មនុស្ស​ល្អ​ដែល​និពន្ធ​ដោយ​ធម្មបណ្ឌិត ប៊ុត សាវង្ស សរសេរ​ត្រង់​ទំព័រ​ទី​២ ទី​៣ ទី​៤ ទី​៥ ស្តីពី​តួនាទី​របស់​កូន​ប្រុស​ស្រី​ថា៖ សិក្ខាបទ​ទី​១ បុត្រ​ធីតា គប្បី​សិក្សា​ថា​អាត្មា​អញ​មាតា​បិតា​បាន​ចិញ្ចឹម​រក្សា​មក​ហើយ និង​ចិញ្ចឹម​មាតា​បិតា​វិញ។ សិក្ខាបទ​ទី​២ បុត្រ​ធីតា​គប្បី​សិក្សា​ថា​អាត្មា​អញ​នឹង​ជួយ​ធ្វើ​ការងារ​ឲ្យ​មាតា​បិតា​ដោយ​សេចក្តី​មិន​ខ្ជិល​ច្រអូស​ឡើយ។ សិក្ខាបទ​ទី​៣ ​បុត្រ​ធីតា​គប្បី​សិក្សា​ថា អាត្មា​អញ​នឹង​តម្កល់​តម្កើង​នូវ​វង្ស​ត្រកូល​ឲ្យ​បាន​ល្អ។ សិក្ខាបទទី​៤ បុត្រ​ធីតា​គប្បី​សិក្សា​ថា អាត្មា​អញ​នឹង​បដិបត្តិ​ឲ្យ​បាន​សមគួរ​ជា​អ្នក​ទទួល​ទ្រព្យ​មរតក។ សិក្ខាបទ​ទី​៥ បុត្រ​ធីតា​គប្បី​សិក្សា​ថា អាត្មា​អញ​ត្រូវ​ធ្វើ​បុណ្យ​ឧទ្ទិស​ទក្ខិណាទាន​ដល់​មាតា​បិតា​ដែល​ធ្វើ​កាលកិរិយា​ទៅ​កាន់​បរលោក​ហើយ។
ដូច​សំណេរ​លោក​ធម្មបណ្ឌិត ប៊ុត សាវង្ស ដែរ ព្រះភិក្ខុ សម ស៊ីណាន មាន​ថេរដីកា​បន្ត​ទៀត​ថា ៖ «អីចឹង​ទំនុក​បម្រុង​យ៉ាង​ម៉េច គឺ​ត្រូវ​គិត​ពិចារណា​ខ្លួន​ថា អាត្មា​អញ​រស់​រាន​មាន​ជីវិត​មាន​កំណើត​រស់​រាន​មាន​ជីវិត​តាំង​ពី​តូច​ក្រូច​ឆ្មារ​រហូត​ដល់​ធំ​ពេញ​វ័យ​ប៉ុណ្ណេះ មាន​ចំណេះ​ដឹង មាន​ការរស់នៅ​ដោយ​សមរម្យ​ដោយ​ការផ្តល់​កំណើត​និង​ការជួយ​ទំនុក​បម្រុង​របស់​បុគ្គល​នោះ គឺ​ជា​មាតា​បិតា​ដែល​គាត់​ចិញ្ចឹម​បីបាច់​ថែរក្សា​អញ​ប្រកប​ដោយ​ធម៌ ដូច្នេះ​អញ​ត្រូវ​តបស្នង​សង​គុណ​លោក​ទាំង​ពីរ​វិញ។ កូន​ត្រូវ​ផ្គត់ផ្គង់​លោក​ទាំង​ពីរ ដូច​ជា​រៀបចំ​បាយ​ទឹក​នំ​ចំណី​បង្អែម​ចម្អាប​ជូន​មាតា​បិតា​ប្រចាំ​ថ្ងៃ ជានិច្ចកាល​មើល​សម្លៀក​បំពាក់​ដ៏​សមគួរ។ ហើយ​ម៉្យាង​ទៀត​ត្រូវ​មើល​សេនាសនៈ​មាន​មុង ខ្នើយ កន្ទេល ភួយ ស្បែក​ជើង ផ្ទះ​សម្បែង​ជាដើម រៀបចំ​ជូន បើ​មាន​តិច​ជូន​តាម​តិច បើ​មាន​ច្រើន​ជូន​តាម​ច្រើន»។
ប្រធាន​មជ្ឈ​មណ្ឌល​អប់រំ​សីល​ធម៌​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​បាន​មាន​ថេរដីកា​លើក​ឡើង​នូវ​កិរិយា​សង្គ្រោះ​ចំពោះ​ឪពុក​ម្តាយ​ដូច្នេះ ៖ «បុត្រ​ធីតា​ទាំង​អស់​ត្រូវ​ពិនិត្យ​មើល​មនុស្ស​ចាស់​កាន់តែ​ចាស់​កាន់តែ​ឈឺ​ច្រើន ហើយ​កើត​ចាស់​ឈឺ​ស្លាប់​បុគ្គល​ណា​ក៏​មាន​ដែរ​នៅ​ក្នុង​លោក​នេះ។ មាតា​បិតា​ខ្លះ​ត្រឹមតែ​បុត្រ​យក​ទៅ​ពេទ្យ​មិន​ប៉ុន្មាន​ទេ ជា​តែ​ខាង​ក្រៅ​ភាព​លើក​ទឹក​ចិត្ត​អត់​មាន​ទេ។ បើ​កូន​ខ្លះ​ទៅ​ច្របាច់​ជើង​ច្របាច់​ដៃ​ដោយ​ផ្ទាល់​ទៀត​កាន់តែ​ប្រសើរ​ប្រពៃ ទឹកចិត្ត​ហ្នឹង​កាន់តែ​ឡើង​ខ្លាំង»។
ព្រះ​អង្គ​មាន​ថេរដីកា​ថា រាល់​រូប​បុត្រ​ធីតា​ទាំង​អស់​បើ​ប្រសិន​ណា​ជា​មាតា​បិតា​មាន​កិច្ចការ​ធុរៈ​រវល់​ផ្សេងៗ ហើយ​ពឹង​កូន​ចៅ​ឲ្យ​ជួយ​កូន​ត្រូវតែ​ទុក​ដាក់​កិច្ចការ​របស់​ខ្លួន​មួយ​អន្លើ​ហើយ ហើយ​ត្រូវ​ទៅ​ជួយ​ធុរៈ​ឪពុក​ម្តាយ​សិន។ ទី​បី​រាល់​រូប​បុត្រ​ធីតា​ត្រូវ​លើក​តម្កើង​វង្ស​ត្រកូល បើសិន​ជា​វង្ស​ត្រកូល​ដែល​មាតា​បិតា​បាន​ថែរក្សា​មក​ហើយ​នោះ​ជា​វង្ស​ត្រកូល​ដ៏​សមគួរ​មួយ កូន​ចៅ​ក៏​ត្រូវតែ​ថែរក្សា​វង្ស​ត្រកូល​ឲ្យ​បាន​ល្អ​ប្រពៃ​ឲ្យ​បាន​ឋិតថេរ​ដដែល ឬ​ក៏​លើក​តម្កើង​វង្សត្រកូល​នោះ​ឲ្យ​កាន់តែ​ខ្ពស់​ឡើង​ទៀត ដោយសារ​ការប្រព្រឹត្ត​របស់​កូន​ប្រុស​ស្រី ដូច​ជា​ខំ​ប្រឹង​សិក្សា​រៀន​សូត្រ​ដោយ​ប្រឹង​ប្រព្រឹត្ត​តែ​អំពើ​ល្អ​ដោយ​ខំ​ប្រឹង​រកស៊ី​ឲ្យ​ខ្លួន​ក្លាយ​ជា​បុគ្គល​ដែល​សង្គម​រាប់​អាន​ជាដើម។
ព្រះ​តេជ​ព្រះ​គុណ​​​មាន​ថេរដីកា​បន្ត​ថា ៖ «ចំណុច​ទី​៤ រាល់​រូប​បុត្រ​ធីតា​ទាំង​អស់​ត្រូវតែ​ស្តាប់​ដំបូន្មាន​មាតា​បិតា ស្តាប់​ដំបូន្មាន​ធម្មតា​មាតា​បិតា​មាន​បំណង​ដ៏​ល្អ​បំផុត គឺ​ចង់​ឲ្យ​តែ​កូន​បាន​ល្អ ចង់​ឲ្យ​តែ​កូន​រកស៊ី​មាន​បាន​កើត​កាល​វាល​គុម្ព ត្រជាក់​ត្រជុំ​ចង់​ឲ្យ​កូន​មាន​កេរ្តិ៍​ឈ្មោះ​ល្បី​រន្ទឺ អីចឹង​មាតា​បិតា​មាន​គោលបំណង​អីចឹង។ ពេល​ខ្លះ​គាត់​មិន​មាន​ចំណេះ​ដឹង​ខ្ពង់​ខ្ពស់​មែន ប៉ុន្តែ​គាត់​មាន​បទពិសោធន៍​ក្នុង​ការរស់នៅ​យូរ​ជាង​យើង។ អ៊ីចឹង​កន្លែង​ខ្លះ​គាត់​អាច​ជួយ​អប់រំ​ឬ​ក៏​ជា​ទីប្រឹក្សា​ដ៏​ល្អ​មួយ​សម្រាប់​បុត្រ​ធីតា»។
ព្រះ​តេជ​ព្រះ​គុណ​មាន​ថេរដីកា​បញ្ជាក់​ថា ជា​កូន​ប្រុស​កូន​ស្រី​ត្រូវ​ស្តាប់​ដំបូន្មាន​ឪពុក​ម្តាយ ៖ «បុត្រ​ធីតា​មាន​បី​ប្រភេទ គេ​ហៅ​ថា ទី​១ អវជាតបុត្ត​ហ្នឹង​ជា​កូន​ខូច​បំផុត​តាំង​ពី​ក្មេង​ប្រព្រឹត្ត​ព្រើល​ផ្សេង​ប្រព្រឹត្ត​ល្បែង​ពាលា​អាវាសែ ទង្វើ​ដោយ​កាយវាចាចិត្ត​ហ្នឹង ពិបាក​ទូន្មាន​បន្តិច។ ទី​២ អនុជាតបុត្ត​ជា​កូន​ដែល​ច្រើន​ស្តាប់​តាម​មាតា​បិតា មាតា​បិតា​ថា​អ្វី​គឺ​ស្តាប់​តាម។ ទី​៣ អតិជាតបុត្ត​ហ្នឹង​ប្រសើរ​ប្រពៃ​ណាស់​អាច​រៀន​ចេះ​ដឹង​ខ្ពង់​ខ្ពស់ ហើយ​នឹង​អាច​ជួយ​មាតា​បិតា​ឲ្យ​ធ្វើ​ទង្វើ​ល្អ​ផ្សេងៗ។ ចំណុច​ទី​៥ បើសិន​ជា​មាតា​បិតា​ទទួល​អនិច្ច​កម្ម​បាត់បង់​ជីវិត​ទៅ​ប្រពៃណី​វប្បធម៌​ខ្មែរ​កូន​ប្រុស​ស្រី​ត្រូវ​ជួយ​ថែរក្សា​លោក​អ្នក​ទាំង​ពីរ​តាំង​ពី​លោក​នៅរស់​រហូត​ដល់​លោក​ស្លាប់​ទៅ​ហើយ​ក្តី កូន​ត្រូវ​ធ្វើ​សេចក្តី​ល្អ​ជូន​ទៀត​តាម​ប្រពៃណី​ខ្មែរ»៕

តើ​កូន​ប្រុស​កូន​ស្រី​ត្រូវ​មាន​សង្គហធម៌​និង​សមធម៌​ប៉ុន្មាន​ប្រការ​ចំពោះ​ឪពុក​ម្តាយ?

ដោយប្រាយឃីដ(brigh kid)


នៅ​ក្នុង​នាទី​វិជ្ជា​មេផ្ទះ​ថ្ងៃ​នេះ អ្នកស្រី សារី រ័ត្ន សូម​លើក​យក​សមធម៌​បួន​យ៉ាង​ដែល​បុត្រ​ធីតា​ត្រូវ​មាន​ចំពោះ​មាតា​បិតា​តាមរយៈ​ទស្សនៈ​អ្នក​ជំនាញ​ផ្នែក​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​មក​ជម្រាប​ជូន។
លោក​អ្នកនាង​បាន​ជ្រាប​ពី​សប្តាហ៍​មុន​មក​ហើយ​ពី​សង្គហធម៌​ប្រាំ​ប្រការ​ដែល​បុត្រ​ធីតា​ត្រូវ​មាន​ចំពោះ​មាតា​បិតា។
ព្រះតេជ​ព្រះគុណ វរជិរគន្តោ សម ស៊ីណាន ប្រធាន​មជ្ឈមណ្ឌល​អប់រំ សីលធម៌ ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា នា​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ មាន​ថេរដីកា​រំឮក​ឡើង​វិញ​ថា ៖ «អ៊ីចឹង​បុត្រ​ធីតា​មាន​បី​ប្រភេទ​គេ​ហៅ​ថា ទី​១ អវជាតបុត្ត​ជា​កូន​ដែល​មិន​ស្តាប់​បង្គាប់​ឪពុក​ម្តាយ ជា​ក្មេង​ចូលចិត្ត​ប្រព្រឹត្ត​អំពើ​ពាលា​អាវាសែ ចូលចិត្ត​លេង​ល្បែង ប្រព្រឹត្ត​តែ​ទង្វើ​អាក្រក់​ទាំង​កាយ ទាំង​វាចា​និង​ចិត្ត ជា​ពិសេស​មិន​ស្តាប់​ដំបូន្មាន​ឪពុក​ម្តាយ​ជា​ដើម។ ទី​២ អនុជាតបុត្ត​ជា​កូន​ដែល​ស្តាប់​តាម​ដំបូន្មាន​ឪពុក​ម្តាយ។ ឪពុក​ម្តាយ​ទូន្មាន​ឲ្យ​ធ្វើ​អ្វី​គឺ​ស្តាប់​តាម។ ចំណែក​ទី​៣ អតិជាតបុត្ត​ជា​កូន​ដ៏​ប្រសើរ​បំផុត គោរព​ស្តាប់​ឱវាទ​ដំបូន្មាន​ឪពុក​ម្តាយ ចូលចិត្ត​ប្រព្រឹត្ត​តែ​អំពើ​ល្អ ឧស្សាហ៍​ព្យាយាម​សិក្សា ចំណេះដឹង​ខ្ពង់ខ្ពស់ ហើយ​និង​អាច​ជួយ​ឪពុក​ម្តាយ​បំពេញ​នូវ​ទង្វើ​ល្អ​ផ្សេងៗ»។
ចំណែក​នៅ​ក្នុង​សំណេរ​របស់​លោក​ធម្មបណ្ឌិត ប៊ុត សាវង្ស ដែល​មាន​ចំណងជើង​ថា "សិក្ខាបទ​មនុស្ស​ល្អ" បាន​ចែង​ថា កូន​ល្អ​ត្រូវ​មាន​សេចក្តី​សង្គ្រោះ​ប្រាំ​យ៉ាង៖ ទី​១ កូន​នៅ​ពេល​ដែល​បាន​ទទួល​នូវ​ការទំនុក​បម្រុង​ថែរក្សា​ឲ្យ​បាន​ធំធាត់ រៀនសូត្រ ប្រកប​របរ​រកស៊ី​បាន​ហើយ កូន​ត្រូវ​ជួយ​ទំនុក​បម្រុង​ម្តាយ​ឪពុក​វិញ ដោយ​ការដឹង​គុណ និង​ដោយ​ការពេញចិត្ត​ចំពោះ​សេចក្តី​ល្អ។ ទី​២ ជួយ​កិច្ចការ​របស់​ឪពុក​ម្តាយ​នៅ​ពេល​ដែល​លោក​ទាំង​ពីរ​ចាស់​ដែល​លោក​មិន​អាច​ធ្វើ​បាន​ដូច​ពី​មុន កូន​ប្រុស​ស្រី​ត្រូវ​ធ្វើ​ជំនួស​លោក ជា​ពិសេស​កិច្ចការ​ធ្ងន់ៗ​នៅ​ពេល​ដែល​លោក​មាន​វ័យ​ចាស់​ជរា។ ទី​៣ ត្រូវ​រក្សា​វង្ស​ត្រកូល កេរដំណែល​របស់​ឪពុក​ម្តាយ។ ទី​៤ កូន​ត្រូវ​ប្រព្រឹត្ត​ខ្លួន​ឲ្យ​ស័ក្តិសម​ជា​អ្នក​ទទួល​កេរមត៌ក​អំពី​ឪពុក​ម្តាយ។ ទី​៥ នៅ​ពេល​មាតា​បិតា​ធ្វើ​មរណកាល​ទៅ​ហើយ កូន​ត្រូវ​មាន​តួនាទី​មួយ​ទៀត​គឺ​បំពេញ​ទក្ខិណាទាន​ផ្សេង​ៗ ហើយ​ឧទ្ទិស​នូវ​បុណ្យ​កុសល​ជូន​ចំពោះ​លោក។
ទន្ទឹម​នឹង​ទស្សនៈ​របស់​លោក​ធម្មបណ្ឌិត ប៊ុត សាវង្ស នេះ ព្រះ​ភិក្ខុ សម ស៊ីណាន មាន​ថេរដីកា​បន្ត​ថា ក្រៅពី​សង្គហធម៌​ទាំង​ប្រាំ​ចំណុច​ដូច​ដែល​រៀបរាប់​មក​នេះ កូន​ប្រុស​ស្រី​ក៏​ត្រូវ​មាន​សមធម៌​បួន​យ៉ាង​ទៀត។
ព្រះ​ភិក្ខុ សម ស៊ីណាន បាន​មាន​ថេរដីកា​ថា ៖ «រាល់​រូប​បុត្រ​ធីតា​ទាំងអស់​ត្រូវ​គិត​យ៉ាង​នេះ ព្រោះ​មាតា​បិតា​យើង​មិន​បាន​សិក្សា​រៀនសូត្រ​ច្រើន អ៊ីចឹង​យើង​មាន​វិធី​មួយ​ដើម្បី​ជួយ​គាត់​រស់នៅ​ឲ្យ​បាន​ល្អ​ក្នុង​បច្ចុប្បន្ន​ផង​និង​ទៅ​អនាគត​ផង។ កូន​ដែល​មាន​ការយល់​ដឹង​និង​ពិចារណា​គួរ​ពន្យល់​លោក​ទាំង​ពីរ​ឲ្យ​មាន​សទ្ធា គឺ​កុំ​ឲ្យ​មាន​ជំនឿ​ផ្តេសផ្តាស ព្រោះ​ថា​ទ្រឹស្តី​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា ជំនឿ​មាន​ហេតុផល។ ជឿ​លើ​កម្ម ជឿ​លើ​ផល បើ​ធ្វើ​អំពើ​ល្អ បាន​ផល​ល្អ ធ្វើ​អំពើ​អាក្រក់​គឺ​បាន​ផល​អាក្រក់។ ប្រឹង​រៀន​នឹង​ចេះ បើ​មិន​រៀន​គឺ​អត់​ចេះ ប្រឹង​រកស៊ី​នឹង​មាន តែ​មិន​រកស៊ី​គឺ​មិន​មាន...»។
ព្រះភិក្ខុ សម ស៊ីណាន ថេរដីកា​អធិប្បាយ​បន្ត​ថា ៖ «ទី​២ សីល៖ បើ​ម្តាយ​ឪពុក​មិន​មាន​សីលធម៌​ល្អ​ទេ មិន​មាន​សុជីវធម៌​ក្នុង​ការរស់នៅ​ទេ ជា​ពិសេស​បើ​ម្តាយ​ឪពុក​ខ្មែរ​យើង បើសិន​ណា​គាត់​មិន​សូវ​មាន​សីល​មាន​ទាន​ទេ​ត្រូវ​ជំរុញ​គាត់​ទៅ អ៊ីចឹង​យើង​ធ្វើ​ទង្វើ​ល្អ​បាន​ផល​ល្អ ចាស់​ទុំ​គាត់​រាប់​អាន អីចឹង​ប្រពៃណី​យើង​មាន​តែ​ជូន​ពុក​ម៉ែ​ទៅ​វត្ត​ទៅ​វ៉ា ស្តាប់​ធម៌ ស្តាប់​អាថ៌។ ទី​៣ ចាគ៖ មាតា​បិតា​ខ្លះ​បុត្រ​ធីតា​ជូន​បច្ច័យ ជូន​អី គាត់​រក្សា​ទុក គឺ​ឪពុក​ម្តាយ​ខ្លះ​មិន​ព្រម​ចាយវាយ គាត់​នៅតែ​ខំ​សន្សំ​សម្រាប់​ទំនុក​បម្រុង​ក្រុម​គ្រួសារ ប៉ុន្តែ​ដល់​ចាស់​ទៅ​កុំ​រក្សា​ច្រើន​ពេក បាន​ន័យ​ថា ដល់​យើង​ចាស់​ទៅ​យើង​មិន​អាច​ប្រើប្រាស់​បាន​ទេ ព្រោះ​ថា​ជីវិត​មិន​ទៀង​ទេ មិន​ថា​ក្មេង​ថា​ចាស់។ អ៊ីចឹង​ត្រូវ​មាន​សទ្ធា​ក្នុង​ការបរិច្ចាគ​ជួយ​ដល់​ជន​ក្រីក្រ​ជួយ​ដល់​ស្មូម​យាចក ពេល​ប្រទេស​ជាតិ​មាន​បញ្ហា ប្រជាជន​ជួប​គ្រោះ​មហន្តរាយ ទុរ្ភិក្ស​អី បែងចែក​រំលែក​ជួយ...»។
ព្រះតេជ​ព្រះគុណ​បាន​អធិប្បាយ​ទៀត​ត្រង់​ចំណុច​ទី​៤​ថា រាល់​រូប​កូន​ប្រុស​ស្រី​ទាំងអស់​ត្រូវ​ធ្វើ​យ៉ាង​ណា​ឲ្យ​មាតា​បិតា​មាន​បញ្ញា ៖ «ព្រោះ​ថា​សម័យ​មុន​នោះ​ឪពុក​ម្តាយ​លោក​រវល់​តែ​ប្រកប​ការងារ​ដើម្បី​ចិញ្ចឹម​កូន គ្មាន​ពេល​បាន​សិក្សា​រៀនសូត្រ​ឬ​ក៏​អាន​សៀវភៅ​បាន​ដូច​កូន​ប៉ុន្មាន​ទេ។ ហើយ​មាន​ឪពុក​ម្តាយ​ខ្លះ​រវល់​ធ្វើ​ស្រែ​ចម្ការ​ដើម្បី​ចិញ្ចឹម​កូន។ បើ​ថា​គ្មាន​ពេល​បង្រៀន​គាត់​ដូច្នេះ ដឹក​គាត់​ទៅ​តែ​វត្ត​ទៅ​យូរ​ៗ​ទៅ​ចេះ​ឯង ដល់​ថ្ងៃសីល​ដឹក​ម៉ាក់​ទៅ​វត្ត ប៉ា​ទៅ​វត្ត។ នៅ​វត្ត​គាត់​សេពគប់​ជាមួយ​អ្នកណា គាត់​សេពគប់​តែ​ជាមួយ​ព្រះសង្ឃ តា​អាចារ្យ តា​ជី ដូន​ជី ដល់​គាត់​ជជែក​ធម៌​អាថ៌​យូរ​ៗ​គាត់​ចេះ​ហើយ។ ចេះ​ធម៌​សូត្រ​ក៏​យើង​យក ចេះ​បែប​ទស្សនៈ​ក៏​យើង​ទទួល​បាន...»។
ព្រះតេជ​ព្រះគុណ​វរជិរគន្តោ សម ស៊ីណាន មាន​ថេរដីកា​បញ្ជាក់​ថា ចំណុច​ទាំងអស់​នេះ​ហើយ​ដែល​បុត្រ​ធីតា​ត្រូវ​បំពេញ​ចំពោះ​មាតា​បិតា។ បើ​មាតា​បិតា​និង​បុត្រ​ធីតា​ស្គាល់​តួនាទី​របស់​ខ្លួន​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក​ដូច្នេះ នោះ​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​សីលធម៌​របស់​ខ្មែរ​រីកចម្រើន សង្គម​នឹង​ប្រកប​ដោយ​សីលធម៌​ជា​សង្គម​ប្រកប​ដោយ​សុខ​សន្តិភាព ដែល​មាន​សេចក្តី​សន្តោស​និង​មាន​សេចក្តី​អនុគ្រោះ​យោគយល់​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក​ជា​មិន​ខាន។ ហើយ​ដែល​សំខាន់​គឺ​ខ្មែរ​ចេះ​ខ្លាច​បាប ហៅ​ថា​មាន​ហិរិឧត្តប្បៈ​នេះ​ឯង៕